Tarih Vakfı olarak, üniversitelerde ve çeşitli araştırma kurumlarında özgür düşünce ve tartışma ortamının giderek sınırlandığı, araştırma koşullarının zorlaştığı, yayın alanının daraldığı, dünyada ve ülkemizde bir araya geldiğimiz platformların azaldığı günümüz koşullarında emek tarihi alanındaki çalışmaları teşvik etmek üzere 2024 yılı Eylül ayında Emek Tarihçileri Ağı (ETA)’nı oluşturduk. ETA’da emek tarihi alanında çalışan tarihçilerin yanısıra emek tarihi ile yolu kesişen çeşitli disiplinlerden sosyal bilimciler bir çalışma grubu oluşturmak üzere bir araya geldiler. Emek tarihi ve tarihçiliği, en güçlü olduğu küresel Kuzey’de 20 . yüzyılın sonlarından bu yana ilgi kaybederken, küresel Güney’de Türkiye’nin de dahil olduğu çeşitli ülkelerde önemli bir canlanma yaşamakta. Tarih Vakfı bu canlanmaya emek tarihi alanında yayımladığı kitaplar, emek örgütlenmeleri ile birlikte düzenlediği konferanslarla katkı sunmuştur. ETA bu katkının bir devamı niteliğinde oluştu. Türkiye’de çeşitli ülkelerde emek tarihi ve ilgili alanlarda araştırmalarını sürdüren tarihçiler ve sosyal bilimciler ETA’nın tartışmalarına ve toplantılarına katılarak katkı sundular.
ETA, 2024 ve 2025 yıllarında bir dizi alanda çalıştı:
- ETA üyeleri, düzenledikleri “devam eden çalışmalar atölyesi” ile üyelerin devame den çalışmalarını tartıştılar. Bu tartışmalar hem çalışmayı yürüten araştırmacı için hem de tartışmaya katılanlar için yararlı bir etkileşim ve canlı bir fikir alışverişi ortamı yarattı.
- Topluluk üyeleri, 25-26 Nisan 2025 tarihlerinde Tarih Vakfı ve Bursa Büyükşehir Belediyesi işbirliğinde gerçekleştirdiğimiz Osmanlı’dan Günümüze Bursa Emek ve Endüstri Tarihi Uluslararası Sempozyumunun düzenlenmesi, oturum başkanlığı ve konuşmacı olarak katkı sundu. Sempozyum Türkiye’nin en önemli işçi havzalarından biri olan Bursa’nın emek ve endüstri tarihine ilişkin bugüne kadar yapılmış ilk uluslararası bilimsel toplantı olarak benzeri çalışmalar için öncü oldu. İki gün süren sempozyum, Bursa’da öne çıkan sınai üretim alanları olan ipekli, yünlü ve pamuklu dokuma, hazır giyim, deri, otomotiv sanayi ve yan dalları, gıda ve tarım sanayilerinin gelişimini ve emek süreçlerini ele alan altı oturumdan ve Kent Konseyi, sendikalar ve meslek liselerinden katılımcılar ile gerçekleştirilen üç yuvarlak masa toplantısı ile sona erdi.
- Topluluk üyelerinden Görkem Akgöz ve Nurçin İleri Toplumsal Tarih dergisinin Mayıs 2025 sayısı için Osmanlı’dan Cumhuriyet’e Teknoloji, Uzmanlık ve Emek dosyasını hazırladılar. Topluluk üyeleri makaleleri ile dosyada yer aldı. Bu dosyada emeğin tarihyazımını, işçilerin özneliğini, teknoloji ve uzmanlık ekseninde ve ulusötesi bağlamda, çok sayıda aktörle ilişki içerisinde ele aldılar. Dostada Darina Martykánová küresel teknolojik bağlamda eğitim ve kariyer meselesine, Nurşen Gürboğa Zonguldak’ta mühendis, teknik uzman ve işçi ilişkilerine baktı. Nurçin İleri I. Dünya Savaşı sırasında Osmanlı’dan Almanya’ya gönderilen çırak ve öğrencilerin, Nazan Maksudyan Almanya’da çıraklık eğitimi alan Dağlı kardeşlerin peşinden gitti. Aslı Odman, Tophane’deki Ford Motor Company’nin⠀“millileşme” sürecini fabrikanın küresel yönetici ve ara kademe aktörleri açısından inceledi. Görkem Akgöz merceği Sümerbank’a ve oradaki dört Alman mühendise çevirdi ve çok katmanlı bir⠀
endüstriyel işyeri tarihi okuması sundu.
- Osmanlı’dan Cumhuriyet’e Teknoloji, Uzmanlık ve Emek dosyasının editörleri ve yazarları 6 Mayıs 2025’te “Ölçek, Aktör, Sınır Üçgeninde Emek Tarihini Yeniden Düşünmek” başlıklı yuvarlak masa tartışmasına katıldılar. Toplumsal Tarih’in Mayıs 2025 sayısında Görkem Akgöz ve Nurçin İleri’nin hazırladığı dosya, emek tarihini uluslararası bağlantılar, çoklu aktörler ve hareketli sınırlar ekseninde nasıl yeniden yorumlayabiliriz sorusuna odaklanmış, teknoloji dolaşımından göçün hiyerarşilerine, uzmanlık rejimlerinden sermayenin sınır ötesi etkilerine uzanan bir perspektifle geleneksel emek tarihi anlatılarını sorgulamıştı. Bu yuvarlak masa tartışmasında, tartışmayı genişlettik ve dosya yazarlarından Nurşen Gürboğa ve Aslı Odman’ın da katılımıyla, emek tarihyazımını ölçek, aktör ve sınır bağlamlarında tartışmaya açtık.
- Topluluk, Hakan Koçak koordinatörlüğünde, 7 Mayıs 2025’te ‘Tophane’den Feshane’ye Emek ve Endüstri Tarihi’ başlıklı bir gezi gerçekleştirdi. Tophane Ford Fabrikası’ndan başlayarak, Şirket-i Hayriye ve tersane işçilerine, Cibali Tütün Fabrikası’ndan Silahtarağa Elektrik Santrali’ne uzanan bu güzergâhta, İstanbul’un sanayi tarihine yön veren önemli mekânları ziyaret ettik. Hakan Koçak’ın oluşturduğu bu rotada Aslı Odman, Nurşen Gürboğa, Murat Tülek, Akın Sefer, Nurçin İleri, Can Nacar anlatıcı oldular. Gezi süresince endüstriyel alanların ve işçi mahallelerini tarihsel bağlamları içinde tartıştık, karşılaştırdık ve günümüzde emekle kurdukları ilişkilere baktık.
205-2026 yılında da çalışmalarına devam edecek olan ETA’nın faaliyetlerini bu sayfadan takip edebilirsiniz.
