TÜRKİYE SİVİL TOPLUM KURULUŞLARI REHBERİNİN GÜNCELLENMESİ

Tarih Vakfı sivil toplum kuruluşları alanındaki çalışmalarına bir yenisini daha ekliyor. 1996 yılında UNDP’nin maddi katkıları ve Toplu Konut İdaresi Başkanlığı’nın desteğiyle Tarih Vakfı tarafından yayınlanan Sivil Toplum Kuruluşları Rehberi’nin güncellenmesine yönelik olarak geliştirilen proje Açık Toplum Enstitüsü ve Dünya Bankası’nın desteğiyle gerçekleştiriliyor.

Proje ilk STK Rehberinin yayınlanmasından 8 yıl sonra STK’lar hakkında bilgilerin güncellenmesi ve genişletilmesini, daha iyi bir iletişim ve daha yakın işbirliğinin geliştirilmesini, rehbere yönelik sürdürülebilir bir bilgi akışı sisteminin ve ağ yapılanmasının kurulmasını, Türkiye’de sivil girişimlerin desteklenmesini ve STK’lar arası işbirliğinin artırılmasının zemininin oluşturulmasını amaçlıyor.
Projenin son ürünleri basılmış bir bilgi rehberi ile birlikte derlenmiş verilerin sunulacağı veritabanı merkezli bir web sitesi olacak.

PROJENİN GEREKÇESİ

Türkiye'de STK'ların rolünün artmasına karşın araştırma, görüş alışverişi, iletişim ve ortak projelerin sayısı sınırlıdır. STK'ların kayıtlarını tutan, STK'lar arası iletişimi kolaylaştıran ve STK'ların gelişimine hizmet eden ulusal düzeyde bir STK Merkezinin bulunmaması nedeniyle Türkiye'deki birçok STK diğer ilgili STK'ların etkinlikleri hakkında bilgi edinememekle kalmayıp varlıklarında bile haberdar olamamaktadır. Bu iletişim eksikliğini sivil toplumun gelişimi önünde önemli bir engel olarak gören Tarih Vakfı kapsamlı bir veritabanının derlenip işlenmesini acil bir gereksinim olarak değerlendirmektedir.

Tarih Vakfı, bu amaçla oluşturulan STK Bilgi Merkezini Ağustos 1995'te UNDP desteğiyle oluşturmuştur. STK Bilgi Merkezi, Türkiye'de önde gelen STK'lar hakkında bilginin toplanması, işlenmesi ve 1793 adet dernek, vakıf, kooperatif, sendika, baro, oda ve yurttaş insiyatifi hakkındaki verinin Türkçe ve İngilizce olarak iki ayrı cilt halinde basılmasını içeren bir yıllık bir projedir. 3-16 Haziran 1996 tarihleri arasında İstanbul'da yapılan Birleşmiş Milletler İnsan Yerleşimleri Konferansı (Habitat II) hazırlık sürecinde oluşturulan rehber, bugüne kadar yerli ve uluslararası kuruluşlarca yaygın olarak kullanılmıştır.

Tarih Vakfı Mayıs-Ağustos 1996 tarihleri arasında projenin ikinci aşamasını tamamlamak için kendi kısıtlı kaynaklarını kullanarak toplam 7000 civarında kuruluş ile bağlantıya geçmiş ve böylece Türkiye'de daha önce rastlanmamış derinlikte ve kapsamda bir veri bankası oluşturulmuştur. Tarih Vakfının isteğine olumlu yanıt veren 3195 STK hakkında eldeki veriler halen Tarih Vakfının web sayfasında taranabilir bir veritabanı halinde hizmet vermektedir (http://www.tarihvakfi.org.tr/stkbm). Friedrich Ebert Vakfı sponsorluğunda tamamlayıcı bir proje olarak “Önde Gelen STK'lar" araştırması da Aydın Gönel koordinatörlüğünde yürütülmüş ve sonuçları Ocak 1998 tarihinde Tarih Vakfı tarafından yayımlanmıştır.

Yerel ve uluslararası STK'lar arasında bilgi akışını ve çoktaraflı işbirliğinin kurumsallaşmasını sağlayacak, eyleme yönelik bir bilgi sisteminin önemi, STK Bilgi Merkezi projesi sırasında açığa çıkmıştır. Bu proje Türkiye’deki STK'lar arasında işbirliği ve bilgi akışı düzeyini yükseltmek için geniş bir olanaklar zinciri geliştirmiştir.

Projenin tamamlandığı 1996 yılından bu yana Türkiye'deki çeşitli gelişmeler STK alanında karşılaşılan büyük değişimlere yol açmış ve rehberin ve veri tabanının kullanımını etkilemiştir:

• STK alanının dünya ölçeğinde oldukça dinamik olması nedeniyle iletişim bilgi ve kişilerinde sık değişimler olduğu gerçeği yanında Türkiye özelinde bir dizi ekonomik kriz yerel ve ulusal kaynaklardan sponsorlukta ciddi azalmalara yol açarak adresler ve diğer iletişim bilgilerinde önemli değişikliklere yol açmıştır.
• Teknolojideki gelişmeler ve donanım ve hizmetlerin fiyatlarındaki düşüş sonucu, internet önde gelen STK'lar arasında da yaygın bir şekilde kullanılmaya başlamıştır. Yeni teknolojiler ortak veritabanlarının yaygın kullanımına olanak vermektedir. Ayrıca çoğu STK, e-posta ve web sayfası adreslerini kalıcılaştırmak amacıyla kendi alan adlarına sahip olmaya çalışmakta ve eski adreslerini değiştirmektedir.
• 17 Ağustos 1999 Marmara depremi ve 12 Kasım 1999 Düzce depremi ardından sivil toplum alanında yeni bir organizasyonlar, oluşumlar, ağlar ve yurttaş inisiyatifleri patlaması yanında varolanların yapı ve karakteristiklerinde de önemli değişiklikler gözlenmiştir. Avrupa bütünleşmesi sürecinin hızlanması da ayrıca etkili olmuştur.
• Deprem, tanınan Avrupa Birliği adaylığı ve 11 Eylül 2001 olayları, Türkiye'ye yönelik sosyal bilimler temelli akademik araştırmacılar kadar uluslararası fon sağlayıcı kuruluşların, kurumların ve STK'ların ilgisini artırarak büyük ölçekli programların geliştirilmesine ve dolayısıyla Türkiye'deki STK'lar hakkında kapsamlı ve güncel bir rehber arayışının artmasına yol açmıştır.
• Kadın, çevre ve insan hakları gibi çeşitli alt-sektörlerde yer alan STK'lar arasında bir çok özelleşmiş ağ da bu dönem içinde oluşmuştur.

AMAÇLAR VE HEDEFLER

Projenin amacı STK'lar ve ilgili hükümetdışı, kamu, hükümetlerarası, uluslararası ve özel kuruluşlar için Türkiye'deki STK'lar hakkında kapsamlı ve güncel bir kaynak oluşturarak:

-İletişim, işbirliği ve ağ yapılanmaları için bir zemin oluşturulması,

-Böylece toplumun ilgili bütün aktörler arasında artan iletişim dinamiği yoluyla bilgi, görüş ve deneyim aktarımı sonucu STK'ların etkinliklerinin kaliteleriyle yapılarının gelişimi,

-STK'ların aralarında kuracakları ağların kolaylaştırılması yoluyla karar alma mekanizmalarına etkin katılımının sağlanmasıdır.

Projenin hedefleri:

• Varolan STK veritabanının dernek, vakıf, platform, inisiyatif ve bilgi-iletişim ağları şeklindeki yeni oluşumların eklenmesiyle güncellenmesi,
• Iki yılda bir yenilenmesi planlanan periyodik bir rehberin Türkçe ve İngilizce olarak basılması,
• Yeni kullanıcı dostu teknolojilerin kullanımıyla online arama ve güncelleme yapılabilecek bir veritabanı ve web sitesinin oluşturulması.
• Uzun dönemde sürdürülebilirliğin ve STK'ların kendileri tarafından kolayca güncelleyebilmelerinin sağlanacağı bir bilgi akışı ve ağ sisteminin yaratılmasıdır.

YÖNTEMLER

Tanım ve Kapsam

Tarih Vakfı, sivil inisiyatifin geliştirilmesinin ve STK işbirliğinin temellerini oluşturmak üzere, STK Kaynak ve Bilgi Merkezinin oluşturulması yolunda önemli modüllerden birisini oluşturan hedefleri arasında bulunan Türkiye STK Rehberinin Güncellenmesi projesini 4 ana aşamada tamamlamayı öngörülmektedir:

• Veritabanı tasarımı
• Veri toplanması, güncellenmesi ve analizi
• STK Rehberinin Basımı (Türkçe ve İngilizce olarak)
• Ortak bir STK web sitesinin ve online arama ve güncelleme yapılabilir bir veritabanının hazırlanması.

Proje, rehberin sürdürülebilirliğini bilgilerin gerek online, gerekse de yazılı talep üzerine güncellenmesine olanak vererek sağlayacaktır. Projenin uzun dönemdeki amacı rehberin özerk bir STK Kaynak ve Bilgi Merkezinin oluşumuna katkıda bulunmasıdır.

Veritabanı Tasarımı:

STK Rehberi Türkiye'deki STK'lar hakkında büyük ve türünün tek örneği bir veritabanı olacağından dikkatli planlama projenin önemli bir aşamasıdır. Bu aşama sırasında 1996'da hazırlanan veritabanının yeterlilikleri ve yetersizlikleri, STK'ların yeni talepleri ve yeni teknolojilerin sundukları olanaklar ile birlikte değerlendirilmekte, kullanıcı testleri rehberle ilgili olan proje çalışanları, veri operatörleri, web sitesi kullanıcıları, STK temsilcileri gibi gruplarca gerçekleştirilecek ve yeni veritabanının günümüzde ve gelecekte bu grupların tamamının değişen ve gelişen gereksinimlerine yanıt verebilecek şekilde tasarlanmasına çalışılmaktadır. 1996'da veritabanının hazırlanması süreci ve sonrasında STK'ların gelişen ve evrilen gereksinimleri veritabanının uzun dönem gereksinimlerine göre iyi düşünülmüş tasarımının önemini göstermiştir. Veritabanı, projenin tamamlanmasından sonra da en az etkin çabayla güncellenebilecek ve bütünleştirilmiş bir STK takvimi, sektörel veritabanları, iletişim ağları gibi ek etkinliklere de olanak verecek şekilde tasarlanacaktır. Başka bir deyişle, bu aşamada harcanacak çaba ve zaman daha sonra projenin yürütülmesi sırasında ve tamamlanması sonrasında daha az zaman ve emek harcanmasına ve daha az ekleme ve düzeltmeye yol açacaktır.
Veritabanının tasarımı sonunda, veri giriş operatörleri ve STK'ların kendileri tarafından veri girişine ve web sitesinin görsel tasarımına hazır şekilde programlanmış olacaktır.

Türkçe ve İngilizce STK Rehberlerinin Yayımlanması

Projenin ana ürünlerinden biri 600-650 sayfalık, siyah/beyaz ve karton kapaklı bir STK rehberinin basılmasıdır. Rehber Türkçe (2500 kopya) ve İngilizce (1000 kopya) olarak basılacaktır. Rehberde önde gelen STK'lar hakkında seçilmiş veriler bulunacaktır.

STK Web Sitesinin Hazırlanması:

Projenin diğer bir aşaması elde edilen verilerin bir web sitesi yoluyla internette yayımlanmasıdır. Hazırlanacak web sitesi veritabanı temelli olacak ve STK'lar, etkinlikleri, temel dokümanları ve kendi web sayfalarına bağlantıları içerecektir. Bu hizmet STK'ların erişilebilirliklerini artırmayı, bilgi akışını sağlamayı ve araştırmacılara her bir STK hakkında benzer formatta online bilgi vermeyi amaçlamaktadır. Bir dizi grafik tasarım formatı ve veritabanı erişim araçları STK'lar tarafından kullanılabilecektir.

Arama özelliği sitenin olmazsa olmaz özelliklerinden birini oluşturacaktır. Site STK'lar hakkında bilgi vermeyi amaçladığından, tasarımının kullanıcıların aradığı bilgiye erişmesi güvencesini vermesi gerekmektedir.

Veritabanı için isteğe bağlı bir bölüm STK alanında şeffaflığın desteklenmesi amacıyla yıllık bütçelerin de sergilenebilmesi olacaktır. Hizmete girdiğinde STK'ların kendileri tarafından online güncelleme yapılabilmesi için güvenli bir web sitesi tasarlanacaktır. Buna ek olarak web sitesinin eğitim materyalleri, e-bültenler ve ilgili makaleleri içeren sürekli bir STK portalı olması planlanmaktadır.