|
İNSAN HAKLARI EVRENSEL BEYANNAMESİ
10 Aralık 1948 tarihinde Birleşmiş Milletler
Genel Kurulu tarafından kabul edilmiştir
Madde 1- Bütün insanlar özgür,
onur ve haklar bakımından eşit doğarlar. Akıl ve vicdana sahiptirler,
birbirlerine karşı kardeşlik anlayışıyla davranmalıdırlar.
Madde 2- Herkes, ırk, renk,
cinsiyet, dil, din, siyasal veya başka bir görüş, ulusal veya
sosyal köken, mülkiyet, doğuş veya herhangi başka bir ayrım
gözetmeksizin bu Bildirge ile ilan olunan bütün haklardan
ve bütün özgürlüklerden yararlanabilir. Ayrıca, ister bağımsız
olsun, ister vesayet altında veya özerk olmayan ya da başka
bir egemenlik kısıtlamasına bağlı ülke yurttaşı olsun, bir
kimse hakkında, uyruğunda bulunduğu devlet veya ülkenin siyasal,
hukuksal veya uluslararası statüsü bakımından hiçbir ayrım
gözetilmeyecektir.
Madde 3-Yaşamak, özgürlük
ve kişi güvenliği herkesin hakkıdır.
Madde 4- Hiç kimse kölelik
veya kulluk altında bulundurulamaz, kölelik ve köle ticareti
her türlü biçimde yasaktır.
Madde 5- Hiç kimseye işkence
yapılamaz, zalimce, insanlık dışı veya onur kırıcı davranışlarda
bulunulamaz ve ceza verilemez.
Madde 6- Herkesin, her nerede
olursa olsun, hukuksal kişiliğinin tanınması hakkı vardır.
Madde 7- Herkes yasa önünde
eşittir ve ayrım gözetilmeksizin yasanın korunmasından eşit
olarak yararlanma hakkına sahiptir. Herkesin bu Bildirgeye
aykırı her türlü ayrım gözetici işleme karşı ve böyle işlemler
için yapılacak her türlü kışkırtmaya karşı eşit korunma hakkı
vardır.
Madde 8- Herkesin anayasa
yada yasayla tanınmış temel haklarını çiğneyen eylemlere karşı
yetkili ulusal mahkemeler eliyle etkin bir yargı yoluna başvurma
hakkı vardır.
Madde 9- Hiç kimse keyfi
olarak yakalanamaz, tutuklanamaz ve sürgün edilemez.
Madde 10- Herkesin, hak ve
yükümlülükleri belirlenirken ve kendisine bir suç yüklenirken,
tam bir şekilde davasının bağımsız ve tarafsız bir mahkeme
tarafından hakça ve açık olarak görülmesini istemeye hakkı
vardır.
Madde 11-
1. Kendisine bir suç yüklenen herkes, savunması
için gerekli olan tüm güvencelerin tanındığı açık bir yargılama
sonunda, yasaya göre suçlu olduğu saptanmadıkça, suçsuz sayılır.
2. Hiç kimse işlendiği sırada ulusal yada
uluslararası hukuka göre bir suç oluşturmayan herhangi bir
eylem veya ihmalden dolayı suçlu sayılamaz. Kimseye suçun
işlendiği sırada uygulanabilecek olan cezadan daha ağır bir
ceza verilemez.
Madde 12- Kimsenin özel yaşamına,
ailesine, konutuna ya da haberleşmesine keyfi olarak karışılamaz,
şeref ve adına saldırılamaz. Herkesin bu gibi karışma ve saldırılara
karşı yasa tarafından korunmaya hakkı vardır.
Madde 13-
1. Herkesin bir devletin toprakları üzerinde serbestçe dolaşma
ve oturma hakkı vardır.
2. Herkes , kendi ülkesi de dahil olmak üzere, herhangi bir
ülkeden ayrılmak ve ülkesine yeniden dönmek hakkına sahiptir.
Madde 14-
1. Herkesin zulüm altında başka ülkelere sığınma ve sığınma
olanaklarından yararlanma hakkı vardır.
2. Gerçekten siyasal nitelik taşımayan suçlardan veya Birleşmiş
Milletlerin amaç ve ilkelerine aykırı eylemlerden doğan kovuşturma
durumunda bu haktan yararlanılamaz.
Madde 15-
1. Herkesin bir yurttaşlığa hakkı vardır.
2. Hiç kimse keyfi olarak yurttaşlığından veya yurttaşlığını
değiştirme hakkından yoksun bırakılamaz.
Madde 16-
1. Yetişkin her erkeğin ve kadının , ırk, yurttaşlık veya
din bakımlarından herhangi bir kısıtlamaya uğramaksızın evlenme
ve aile kurmaya hakkı vardır.
2. Evlenme sözleşmesi, ancak evleneceklerin özgür ve tam iradeleriyle
yapılır.
3. Aile, toplumun, doğal ve temel unsurudur, toplum ve devlet
tarafından korunur.
Madde 17-
1. Herkesin tek başına veya başkalarıyla ortaklaşa mülkiyet
hakkı vardır.
2. Hiç kimse keyfi olarak mülkiyetinden yoksun bırakılamaz.
Madde 18- Herkesin düşünce,
vicdan ve din özgürlüğüne hakkı vardır. Bu hak, din veya topluca,
açık olarak ya da özel biçimde öğrenim, uygulama, ibadet ve
dinsel törenlerle açığa vurma özgürlüğünü içerir.
Madde 19- Herkesin düşünce
ve anlatım özgürlüğüne hakkı vardır. Bu hak düşüncelerinden
dolayı rahatsız edilmemek, ülke sınırları söz konusu olmaksızın,
bilgi ve düşünceleri her yoldan araştırmak, elde etmek ve
yaymak hakkını gerekli kılar.
Madde 20-
1. Herkesin silahsız ve saldırısız toplanma, dernek kurma
ve derneğe katılma özgürlüğü vardır.
2. Hiç kimse bir derneğe girmeye zorlanamaz.
Madde 21-
1. Herkes, doğrudan veya serbestçe seçilmiş temsilciler aracılığı
ile ülkesinin yönetimine katılma hakkına sahiptir.
2. Herkesin ülkesinin kamu hizmetlerinden
eşit olarak yararlanma hakkı vardır.
3. Halkın iradesi hükümet otoritesinin temelidir.
Bu irade, gizli veya serbestliği sağlayacak benzeri bir yöntemle
genel ve eşit oy verme yoluyla yapılacak ve belirli aralıklarla
tekrarlanacak dürüst seçimlerle belirlenir.
Madde 22- Herkesin, toplumun
bir üyesi olarak, sosyal güvenliğe hakkı vardır. Ulusal çabalarla
ve uluslararası işbirliği yoluyla ve her devletin örgütlenmesine
ve kaynaklarına göre, herkes onur ve kişiliğinin serbestçe
gelişim için gerekli olan ekonomik, sosyal ve kültürel haklarının
gerçekleştirilmesi hakkına sahiptir.
Madde 23-
1. Herkesin çalışma, işini serbestçe seçme, adaletli ve elverişli
koşullarda çalışma ve işsizliğe karşı korunma hakkı vardır.
2. Herkesin, herhangi bir ayrım gözetmeksizin,
eşit iş için eşit ücrete hakkı vardır.
3. Herkesin kendisi ve ailesi için insan onuruna
yaraşır ve gerekirse her türlü sosyal koruma önlemleriyle
desteklenmiş bir yaşam sağlayacak adil ve elverişli bir ücrete
hakkı vardır.
4. Herkesin çıkarını korumak için sendika
kurma veya sendikaya üye olma hakkı vardır.
Madde 24- Herkesin dinlenmeye,
eğlenmeye, özellikle çalışma süresinin makul ölçüde sınırlandırılmasına
ve belirli dönemlerde ücretli izne çıkmaya hakkı vardır.
Madde 25-
1. Herkesin kendisinin ve ailesinin sağlık
ve refahı için beslenme, giyim, konut ve tıbbi bakım hakkı
vardır. Herkes, işsizlik, hastalık, sakatlık, dulluk, yaşlılık
ve kendi iradesi dışındaki koşullardan doğan geçim sıkıntısı
durumunda güvenlik hakkına sahiptir.
2. Anaların ve çocukların özel bakım ve yardım
görme hakları vardır. Bütün çocuklar, evlilik içi veya evlilik
dışı doğmuş olsunlar, aynı sosyal güvenceden yararlanırlar.
Madde 26-
1. Herkes eğitim hakkına sahiptir. Eğitim,
en azından ilk ve temel eğitim aşamasında parasızdır. İlköğretim
zorunludur. Teknik ve mesleksel eğitim herkese açıktır. Yüksek
öğretim, yeteneklerine göre herkese tam bir eşitlikle açık
olmalıdır.
2. Eğitim insan kişiliğini tam geliştirmeye
ve insan haklarıyla temel özgürlüklere saygıyı güçlendirmeye
yönelik olmalıdır. Eğitim, bütün uluslar, ırklar ve dinsel
topluluklar arasında anlayış, hoşgörü ve dostluğu özendirmeli
ve Birleşmiş Milletlerin barışı koruma yolundaki çalışmalarını
geliştirmelidir.
3. Çocuklara verilecek eğitimin türünü seçmek,
öncelikle ana ve babanın hakkıdır.
Madde 27-
1. Herkes toplumun kültürel yaşamına serbestçe
katılma, güzel sanatlardan yararlanma, bilimsel gelişmeye
katılma ve bundan yararlanma hakkına sahiptir.
2. Herkesin yaratıcısı olduğu bilim, edebiyat
ve sanat ürünlerinden doğan maddi ve manevi çıkarlarının korunmasına
hakkı vardır.
Madde 28- Herkesin bu Bildirgede öngörülen
hak ve özgürlüklerin gerçekleşeceği bir toplumsal ve uluslararası
düzene hakkı vardır.
Madde 29-
1. Herkesin, kişiliğinin serbestçe ve tam
gelişmesine olanak veren topluma karşı ödevleri vardır.
2. Herkes haklarını kullanırken ve özgürlüklerinden
yararlanırken, başkalarının hak ve özgürlüklerinin tanınması
ve bunlara saygı gösterilmesinin sağlanması ve demokratik
bir toplumda genel ahlak ve kamu düzeniyle genel refahın gereklerinin
karşılanması amacıyla yalnız yasayla belirlenmiş sınırlamalara
bağlı olur.
3. Bu hak ve özgürlükler hiçbir koşulda Birleşmiş
Milletlerin amaç ve ilkelerine aykırı olarak kullanılamaz.
Madde 30- Bu bildirgenin hiçbir kuralı, herhangi
bir devlet, topluluk veya kişiye, burada açıklanan hak ve
özgürlüklerden herhangi birinin yok edilmesini amaçlayan bir
girişimde veya eylemde bulunma hakkını verir biçimde yorumlanamaz.
|
