Tarih Vakfı

Tarih Vakfı, Eyüp Eski Eser Kent Dokusu Korunması Projesi’ne ilişkin Kültür Bakanlığı’nın desteği ile bir dizi çalışma yaptı. Bunlar, Eyüp Dün-Bugün Sempozyumu, tarih boyunca İstanbul şehrinin önemli merkezlerinden olan Eyüp’teki sivil mimarlık örneklerinden bazıları, Eyüp Camii ve merkez civarı kentsel tasarım, çevre düzenleme ve restorasyon işleri projeleri idi. Son olarak Eyüp kadı sicillerinin incelenmesi ve kitap olarak hazırlama çalışmaları sürmekte. 

Sempozyum, Vakfımızın Kültür Bakanlığı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Genel Müdürlüğü ile birlikte yürüttüğü İstanbul-Eyüp Eski Kent Dokusunun Korunması Projesi çerçevesinde 11-12 Aralık 1993 tarihlerinde düzenlendi.

Tarih Vakfı, üç yıl süren bir çalışmayla, Yerel Tarih Grupları Projesi kapsamında, Türkiye'nin mümkün olduğunca geniş bir kesiminde, yaşadığı bölgenin tarihi ve kültürel mirasını koruma duyarlılığına sahip olan, çevresindeki tarihi araştırmak isteyen, farklı uzmanlık alanlarından ve mesleklerden kentlilerin yerel tarih grubu oluşumu içinde birlikte çalışmalarını destekledi. İki yıl süreyle İstanbul'da gerçekleştirdiği proje değerlendirme toplantılarında Türkiye'nin farklı kentlerinden yerel tarih grubu temsilcileriyle bir araya geldi. 

Türkiye'nin çeşitli kentlerinde kültürel ve tarihsel dokunun korunmasına, araştırılmasına duyarlı sivil girişimlerle, yerel tarih alanında araştırma yapan ve yaşadığı bölgenin/kentin/sokağın tarihine sahip çıkma duyarlılığında olan kentlilerin, ortak projeler etrafında buluşmasının ve bir arada çalışmasının desteklendiği Yerel Tarih Grupları Projesi, bu yapısıyla ortak bir ilgi alanını ve bu ilgi alanında oluşturulacak sivil girişimleri temsil etmektedir.

Ünye Yerel Tarih Grubu, Ünye Meydanı'nda bulunan 500 yıllık Çınar ağacının çevresinde, ilçenin Cumhuriyet'in ilk yıllarından bugüne geçirdiği değişimin ekseninde bir sergi düzenledi.

Ünye Yerel Tarih Grubu, ağırlıklı olarak tarih öğretmenlerinin girişimiyle başladı. Grup Ünye Meydanı'nda bulunan 500 yıllık Çınar ağacının çevresinde, ilçenin Cumhuriyet'in ilk yıllarından bugüne geçirdiği değişimin ekseninde bir sergi düzenledi. Bu serginin diğer yerel tarih grubu projelerinden farkı açık havada büyük panolar etrafında gerçekleşmesi oldu. Fotoğraflar ve sözlü tarih anlatıları serginin ana malzemesiydi. 

Ünye Yerel Tarih Grubu, Ünye Meydanı'nda bulunan 500 yıllık Çınar ağacının çevresinde, ilçenin Cumhuriyet'in ilk yıllarından bugüne geçirdiği değişimin ekseninde bir sergi düzenledi.

Avrupa Komisyonu Euromed Heritage II fonu kapsamında Londra Şehir Üniversitesi'nin ana yürütücülüğünü yaptığı ve 13 Akdeniz kentinde (Alexandria, Ancona, Beirut, Bethlehem, Chania, Mallorca, Granada, İstanbul, Las Palmas, London, Marseille, Nicosia -Lefkoşa, Valletta) sürdürülmekte olan bu proje; "Akdeniz Sesleri: Akdeniz Kentlerinde Sözlü Tarih ve Kültürel Pratikler" adını taşımaktadır. Projenin amacı ve kapsamı şöyle özetlenebilir.

Akdeniz şehirlerinin çok kültürlü ve kozmopolitik yapısı bu şehirlerin kültürel mirasını şekillendiren temel unsurları oluşturur.

Bu çalışmayla, 1937-38 yıllarında Dersim'de yaşanan olaylar, dört kuşaktan 123 kişinin belleklerinde yer aldığı biçimiyle anlatıların kaydedilmesi aracılığıyla derlenmiştir. Bunun yanı sıra Dersim kökenli olmayan ama o dönemde yaşanan olaylara tanıklık etmiş ya da yakınları tanık olmuş 23 kişiyle de kayıtlı görüşmeler yapılmıştır. Video ve ses kaydına alınan sözlü tarih görüşmeleri tarihçi, sosyolog, antropolog ve araştırmacıların kullanımı için Tarih Vakfı Bilgi Belge Merkezi'nde tasniflenerek, korunacaktır. Projenin alan araştırma raporunda yapılan görüşmelerin kabaca hangi temalara ilişkin bilgi aktardığı belirtilecektir.

Bütçesinin bir kısmı Global Dialogue Vakfı tarafından fonlanan proje Temmuz 2010'da başlamış ve alan çalışması Haziran 2011'de sona ermiştir. Projenin alan çalışma raporu basıma hazırlanmaktadır. Kitap formunda basılacak raporun sonuna bu konuyla ilgili çalışma yapacaklar için hazırlanmış bir bibliyografya da yer alacaktır. Temmuz ayının sonunda yapılacak basın toplantısıyla proje alan araştırma raporu kamuoyuyla paylaşılacaktır.

Tarihçiler "yerel" terimini tarih yazımının geleneksel formlarında egemen olan yaklaşımdan farklılıklarını, tarihin ulusal anlatımdaki tek biçimliliğinden, tekil ulustan bölgesel ya da yerel çeşitliliğe yönelişlerini ortaya koymak için kullanırlar. Yerel tarih, tarihçiler için tarihin bir bakıma gündelik olanla, sıradan insanla ilişkisini kurmanın ve bu yolla da tarih yazımının demokratikleşmesini sağlamanın bir yoludur. Ulusal ve uluslararası siyasi, askeri ve diplomatik gelişmeler kuşkusuz insanlık tarihinin bir parçasıdır ama sıradan insanın faaliyetleri ve çevresi de aynı şekilde tarihin bir parçasıdır.

En genel tanımıyla yerel tarih; belli insanların belli bir zaman ve yerdeki öyküleridir. Bu yer bir kent, bir köy, bir mahalle, bir sokak olabileceği gibi bir eğitim kurumu, bir liman ya da bir fabrika da olabilir. Yerel tarih, bize geçmişin sadece belli bir insan topluluğu ya da belli bir mekânla sınırlanan bilgisini sunmaz, aynı zamanda konu edinilen toplumsal grupların, kentin, mahallenin ya da bir fabrikanın içinde bulunduğu daha genel kültürel, sosyal, siyasi ve iktisadi doku hakkında da bilgi verir. Kimi zaman bu bilgiler bir toplumun tarihsel gelişimi ya da dönüşümü için söylenegelen genel geçer yargıların yanlışlığını da ortaya çıkarır.

Günümüzde yerel tarih sadece akademisyenlerin bir uğraşı alanı olmaktan çıkmış, aynı zamanda tarih meraklıları, öğretmenler ve öğrenciler için de önemli bir çalışma alanı haline gelmiştir.

Tarih Vakfı, 1992'den bu yana çalışmalarının önemli bir bölümünü yerel tarih ve İstanbul kent tarihi alanında yoğunlaştırmıştır. Bu alana ilişkin çok sayıda yayının yanı sıra, başta İstanbul Ansiklopedisi , İstanbul Dergisi ve Dünya Kenti İstanbul Sergisi olmak üzere bir dizi çalışma gerçekleştirdi.

Vakıf, 1994'de Toplu Konut İdaresi ile birlikte, yerel tarih yazıcılığına ilişkin yöntemsel sorunları ele alan Kent Tarihçiliği Sempozyumu ve kentler üzerine yapılmış başlıca yayınları içeren Türkiye Kent Araştırmaları Bibliyografyası olmak üzere 2 kitap yayımladı. Bibliyografya 2001 yılında güncellenerek yeniden yayımlandı.

Tarih Vakfı, Kültür Bakanlığı'nın desteğiyle "Taşınmaz Kültür Varlıkları İstanbul Boğaziçi Envanter Pilot Projesi" kapsamında tarihi mirasa ilişkin bilimsel standartlarda envanter çıkarmayı amaçlayan bir başlangıç çalışması yaptı. "Eyüp İmar Planı Tespit ve Tarihsel Araştırma Projesi" ile de bu bölgeye ilişkin bilgiler, tarama çalışmaları ve iki bilimsel toplantıyla genişletilip canlı bir tartışma ortamı yaratılarak yerel ve merkezi yönetim için kullanılmaya hazır hale getirildi.

Vakfın diğer kent tarihi araştırmaları yayınları arasında;

• Bankalar Caddesi, 
• Çeşm-i Cihan Amasra, 
• Dünden Bugüne Beşiktaş, 
• Eyüp:Dün Bugün, 
• Hasankeyf, 
• Tarihten Günümüze Anadolu'da Konut ve Yerleşme, 
• Osmanlı'da Kentler ve Kentliler, 
• Doğu Akdeniz Liman Kentleri, 
• Osmanlı Döneminde Arap Kentleri, 
• İmparatorluklar Başkenti İstanbul, 
• Sigorta Haritalarında İstanbul, 
• Türkiye'de Kentsel Koruma, 
• İstanbul Gezi Rehberi, 
• İstanbul: İnsan ve Mekân, 
• Modernleşme Sürecinde İstanbul Kentleri, 
• Payitaht İstanbul'un Tarihçesi, 
• Anadolu'da Bronz Çağı Kentleri, 
• Anadolu'da Demir Çağı Kentleri, 
• Değişen İstanbul:19. yüzyılda Osmanlı Başkenti, 
• Eyüp'te Sosyal Yaşam, 
• İstanbul 1920, 
• İstanbul Bir Kent Tarihi, 
• Tur Abdin:Süryani Ortadoks Dini Mimarisi 

Vakıf, ayrıca Kent Gıda'nın desteğiyle Taşın ve İnancın Şiiri Mardin adlı bir albüm kitap ile Mardin Şehir Dokusu ve Evler incelemesini yayımladı. Mardin'in öyküsünü anlatan ve haritalarla zenginleştirilen Mardin: Aşiret-Cemaat-Devlet adlı çalışma da yerel tarih alanına ilişkin önemli bir kaynak kitap niteliği taşıyor.

Tarih Vakfı, kent araştırmalarının yanı sıra yerel tarih alanına ilişkin Liseli Gençlerin Gözüyle Cumhuriyetimiz Yerel Yarışması ve Yerel Tarih Grupları Projesi olmak üzere 2 önemli proje daha gerçekleştirmiştir. Yerel Tarih Grupları Proje'si Türkiye'nin çeşitli kentlerinde tarihi ve kültürel mirasa duyarlı kişi ve kurumları bir araya getirerek, kentlilik bilincini geliştirmeyi amaçlayan bir projedir. Proje kapsamında oluşan, başta Antakya, Buldan, Çanakkale, Mersin, Samsun, Ünye olmak üzere yerel tarih gruplarının pek çoğu kentlerinde çalışmalarını halen sürdürmektedirler.

Tarih Vakfı kent tarihi alanına ilişkin çalışmalarını, özellikle geçmişi uzak yüzyıllara dayanan kentlerimizin valilik, belediye, ticaret-sanayi odası, kentteki önemli kamu kurumları, özel şirketler ve yerel sivil toplum kuruluşlarıyla işbirliği içinde ve sözlü tarihle bütünleştirerek sürdürmeyi hedefliyor.

Mersin'in en eski yerleşim yerlerinden ve ticaret merkezlerinden biri olan Uray Caddesi'nin tarihini araştıran Mersin Yerel Tarih Grubu, yaptığı bu çalışmadan yola çıkarak 2001 yılında "Dekovilin Peşisıra... Uray'dan Çıktım Yola" adlı sergiyi düzenledi. Uray caddesinin eski mağaza sahipleri, esnafı bulunarak kayıtlı görüşmeler yapıldı ve bu görüşmelerden seçmeler sergi içerisinde oluşturulan kiosklarda izleyicilere sunuldu.